Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng

Nhạc sĩ XUÂN ĐIỀM –

Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng, một nhà giáo gương mẫu, người nhạc sĩ nhiệt tình với quê hương đất nước

.

Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng (Nguyễn Văn Lợi) : 1937 – 2000 (Wikipedia)

.

Xuân Điềm và Trầm Tử Thiêng quen nhau từ năm 1963 khi Xuân Điềm và em là Xuân Lạ từ Qui Nhơn mới vào Sài Gòn lánh nạn, đang theo học tại trường Trung Học Lasan Taberd Sài Gòn với các frere. Khi ra đi hai anh em chúng tôi chỉ mang theo bên mình hai cây đàn violon, và lúc đó anh em tôi đang chơi nhạc trong dàn đại hòa tấu của trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ Sài Gòn. 

Một hôm Nhạc sĩ Lê Thương mời chúng tôi tham gia Ban Tài Năng Mới do ông chủ trương, để giúp đỡ những tài năng chưa có cơ hội được hòa nhập vào lãnh vực văn nghệ. Chương trình này phát thanh hàng tuần trên đài phát thanh Quốc Gia. Dịp này chúng tôi được quen biết nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng và cùng sinh hoạt văn nghệ với nhau rất ăn ý, nên từ đó đã trở nên thân thiết không rời xa nửa bước.

Ban ngày chúng tôi thường gặp nhau tại Sở Học Liệu thuộc Bộ Quốc Gia Giáo Dục, để thu thanh cho chương trình Phát Thanh Học Đường do Nhạc sĩ Lê Thương, Ns Hùng Lân, Ns Vĩnh Bảo, Ns Vĩnh Phan, nhà thơ Tống Ngọc Hạp, Ns Trầm Tử Thiêng, Xuân Điềm, Xuân Lạ, Bảo Tố, Đắc Đăng cùng thực hiện. Lúc này Ns Trầm Tử Thiêng mang thêm biệt danh là nhạc sĩ Anh Nam, anh chuyên sáng tác các ca khúc cho thiếu nhi về các đề tài lịch sử, xã hội văn hóa để giáo dục cho học sinh tiểu học toàn quốc. Thỉnh thoảng chúng tôi cũng tham gia thêm các cuộc sinh hoạt nơi Thủ Đô Sài Gòn.

(YouTube)

Sau bốn năm sinh hoạt văn nghệ thân thiết với nhau, vào một đêm khi chúng tôi đi chơi nhạc về khuya nên ngủ mê mệt, kẻ trộm đã đột nhập vào nhà đánh cắp toàn bộ nhạc cụ và âm thanh nên chúng tôi phải tạm dừng hoạt động. 

Cho đến năm 1967, 1968 Xuân Điềm, Xuân Lạ và Bảo Tố phải chuẩn bị vào quân ngũ. Trước khi nhập ngũ tôi đã sáng tác ca khúc Tiếng Nói Động Viên cho Nha Động Viên phát thanh trên đài Sài Gòn và đài phát thanh Quân Đội kêu gọi thanh niên hăng hái nhập ngũ tòng quân theo tiếng gọi của Nha Động viên Bộ Quốc Phòng để chống kẻ thù phương Bắc. Và Ns Trầm Tử Thiêng cũng tiếp tục việc sáng tác cho quân trường như các bài Mưa Trên Poncho, Quân Trường Vang Tiếng Gọi. v.v.. Từ đó chúng tôi ít khi gặp nhau. Đến năm 1971, em tôi Xuân Lạ tử trận mất xác ở Snoul, Campuchia.

Năm 1975 mất nước tôi phải vào nhà tù Việt cộng, và Ns Trầm Tử Thiêng cũng không tránh khỏi, và anh cũng đã đi vào một nhà tù khác. Anh đã sáng tác tù khúc Trên Nông Trường Oan Nghiệt, v.v. khi đang ở trong tù như chúng tôi.

Gia đình tôi sang Mỹ năm 1990, gặp lại anh cũng vừa mới được định cư nên chúng tôi vui mừng khôn xiết. Sau đó Ban Tù Ca ra đời và nhiều lúc anh cũng đã ôm đàn guitare cùng với cây đàn banjo làm bằng vỏ bom của tôi, cùng nhau đứng hát chung một sân khấu với Ban Tù Ca những tù khúc và sáng tác mới của anh. 
Những lúc tập luyện anh đến nơi rất đúng giờ, ít cười và có chút nghiêm khắt nên những bài anh tập khi trình diễn rất thành công. Anh nghe kỹ từng lời hát, từng nốt phát âm của từng người phải hát chuẩn và phát âm thật chính xác mới thôi. Trong thời gian này anh sáng tác rất mạnh. Các ca khúc mới ra đời như: Vang Vang Tình Việt Nam, Tuổi Trẻ Lên Đường, Người Con Gái Trên Đường Bolsa, Cám Ơn Anh, v.v. cũng đã được Ban Tù Ca thu thanh vào CD. 

Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng từng là một nhà giáo. Anh là một nhạc sĩ đa tài, một nhạc sĩ viết hòa âm có hạng. Hai ca khúc tâm huyết của tôi là: Bình Định Quê Tôi và Kỷ Niệm Hôn Phối do Khánh Ly hát cũng được anh hòa âm rất hay và đặc biệt. 

Có một dạo chúng tôi gồm Ns Trầm Tử Thiêng, Ns Tùng Giang, Ns Lý Văn Chương, Xuân Điềm, Thanh Liễu, Lê Hoan GD VNA TV, Ca sĩ Lê Nguyễn, Cs Khánh Phương, Cs Sơn Tuyền… thường họp nhau tại nhà Ca sĩ Khánh Ly – Hoàng Đoan văn nghệ thật vui. Trong nhóm giờ này chưa được phân nửa còn lại trên dương gian. Đời người có là bao. 

Trong chiến dịch 55 ngày chống treo cờ máu và hình Hồ tặc trong tiệm Trần Trường trên đường Bolsa, nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng hàng đêm luôn sát cánh với Ban Tù Ca với bài hát Cờ Vàng Bay Trên Phố Bolsa của anh cho đến ngày chấm dứt. Trong thời gian này, khi anh có tâm sự buồn, hay anh vừa sáng tác một ca khúc mới, đêm đêm anh gọi điện thoại cho Xuân Điềm để anh em chuyện trò tâm tình nhiều lúc cho đến khuya chưa dứt. Có lúc tôi mệt quá ngủ thiếp đi lúc nào không hay thì sáng hôm sau anh hay trách nhẹ rồi cười xoà thật dễ thương. Có lần anh nói với tôi, “Anh Điềm ơi. Anh có được Ban Tù Ca là một điều rất tốt cho công cuộc đấu tranh, nên anh cần phải cố gắng duy trì lâu bền để giúp cho cộng đồng VN chúng ta sau này.”

Những lời tâm sự của anh tôi luôn ghi nhớ cho đến hôm nay.

Vào năm 1999 Ban Tù Ca tham dự Nhạc Hội gây quỹ cho cuộc bầu cử Rock And Vote ở Costa Mesa, tôi có nói vói anh Tầm Tử Thiêng rằng anh nên sáng tác một ca khúc về người lính VNCH và người chiến sĩ đồng minh Hoa Kỳ để vinh danh họ. Vì tôi nghe nói Ủy Ban Xây Dựng Tượng Đài Chiến Sĩ Việt Mỹ sẽ dựng nên một tượng đài hai người lính Việt-Mỹ ở Thành Phố Westminster này. 

Anh trầm ngâm suy nghĩ một lúc và chậm rãi trả lời với tôi, “Anh Điềm ơi, tôi biết tôi đang không được khoẻ nên anh cứ viết đi, tôi biết anh sẽ viết được. Khi nào mình còn sáng tác được thì cứ viết, đừng để sau này muốn viết thì không còn viết được nữa.”

Thế là bài Tưởng Niệm Chiến Sĩ Tự Do – Vietnam America ra đời. Tôi hát thử cho anh nghe anh khen hay lắm cứ tiếp tục. Ngày ra mắt bài hát này và Nhạc Hội Gây Quỹ Xây Dựng Tượng Đài lần đầu tiên được tổ chức tại Nhà Hàng Regent West trên đường First (Đại Lộ Bolsa nối dài qua Santa Ana) đã thành công tốt đẹp, dầu bị Việt cộng xúi dục tuyên truyền đánh phá, vì họ đâu muốn có một tượng đài hai Chiến Sĩ Việt Mỹ nơi Thủ Đô Tỵ Nạn Cọng Sản của người Việt hải ngoại.

Kỷ niệm cuối cùng của chúng tôi là khi nghe tin anh bệnh nặng, tôi có gọi điện thoại thăm anh thì anh cho biết anh đang đi ở một nơi xa để ăn kiêng trị bệnh. Tôi vui và không quên cầu nguyện cho anh. Nhưng, một tuần sau đó nghe nói anh đã về lại nhà và bệnh phát nặng hơn.

Xuân Điềm và Thanh Liễu có tìm đến căn Apartment tọa lạc tại lầu 1 trên đường Ball để thăm anh. Chúng tôi gõ cữa nhiều lần nhưng không thấy ai ra mở cửa, tôi định quay bước xuống thang lầu thì nghe tiếng cửa mở nên quay lại. Chúng tôi nhìn nhau, trông anh ốm và tiều tụy quá. Anh cho biết vì có nhiều bạn bè luôn đến thăm anh không nghỉ ngơi được nên không thể tiếp khách, anh nhìn qua khe cửa thấy tôi nên mới ráng đi ra mở cửa. 

Thương anh quá. Tôi hỏi, “Anh có ăn gì chưa?”

Anh trả lời, “Ca sĩ Quốc Việt vừa mua cho anh tô phở nhưng chỉ ăn được một chút còn để đó.”

Thấy tóc anh bạc trắng và dài quá tôi đề nghị để tôi cắt gọn một chút cho anh, anh miễn cưỡng trả lời, “Ông có biết cắt tóc không đó?”

Tôi trả lời, “Anh chỉ ngồi im một chút 5 phút là xong. Khi ở trong tù tôi ở trong đội hớt tóc chuyên đi hớt tóc vào buổi trưa cho anh em, anh khỏi lo.”

“Nhưng tìm kéo đâu ra mà ông hớt?”

Lúc vào nhà thấy trên bàn có cây kéo cắt giấy để sẵn ở đó nên lấy dùng tạm. Ngồi trước gương trong phòng tắm, anh nói, “Nhiều anh em nghệ sĩ thương tôi nên muốn tổ chức cho tôi một show ca nhạc để chữa bệnh nhưng tôi từ chối, vì không muốn làm phiền anh em.”

Tôi biết anh Trầm Tử Thiêng rất tự trọng nên không dám nói gì thêm.
Mái tóc sửa xong, anh cười và còn nói đùa, “Trông tôi còn đẹp lão lắm phải không anh Điềm?”

Chúng tôi cùng cười. 

Anh nói thêm, “Tôi bệnh lâu không đi ra ngoài được nên nhớ phố xá, nhớ cảnh sinh hoạt nhộn nhịp, nhớ bạn bè nên tôi thường trùm kín tấm chăn ngồi sau xe nhờ ca sĩ Quốc Việt chở dạo một vòng phố xá rồi về mới ngủ được.”

Ns.Trầm Tử Thiêng con người thật tình cảm và cao quý quá. Cũng xin nói thêm, ca sĩ Quốc Việt khi còn sống là người có công chăm sóc ông thầy Trầm Tử Thiêng nhiều nhất.

Một tuần sau anh mất. Tôi đã khóc cho anh và sau nhiều tuần lễ tôi vẫn còn thẫn thờ khi nghĩ đến anh. Sau này khi Việt DZũng ra đi tôi cũng đã mang tâm trạng như vậy. Tôi thấy cuộc sống vô thường quá nên đã viết một ca khúc để tiễn đưa bạn có tựa đề Đời Người Có Là Bao do Duy Quang hòa âm và thu thanh, và nay anh cũng đã ra đi.

Đời Người Có Là Bao

Vũ trụ thật bao la 
Ta trong dãi ngân hà
Như muôn vàn hạt cát
Giữa sa mạc mênh mông
Thân ta là bụi tro
Một hạt bụi vào đời
Sống cuộc đời nổi trôi
Nhiều ước vọng xa xôi
Ta như là sợi tóc
Tóc như mây bềnh bồng
Mây tan tận cuối trời
Và tóc cũng rụng rơi
Hành trình đã đến rồi
Đời người có là bao.
Ta nằm im trong đất
Ngủ giấc ngủ thiên thu
Ta nằm giữa cỏ hoa
Hạnh ngộ với mẹ cha
Nghe mùa Xuân chim hót
Tiếng ve sầu trưa Hè
Tiếng lá rụng mùa Thu
… Và gió rít mùa Đông
Rong rêu mùi cỏ dại
Đất ôm trọn hình hài 
Hành trình đã đến rồi
Đời người có là bao… là…bao…. 

Năm nay, nhân ngày kỷ niệm 19 năm Nhạc Sĩ Trầm Tử Thiêng mất, Xuân Điềm xin ghi lại đôi dòng những kỷ niệm và tâm tư tình cảm của mình đối với một người anh, một người bạn văn nghệ mà mình quý yêu suốt cuộc hành trình văn nghệ. Chúc anh luôn mỉm cười nơi chín suối.

(Xuân Điềm 2019)

Nguồn: Viễn Đông

.

CÁM ƠN ANH

Tác giả: Trầm Tử Thiêng

Trình bày: Các nghệ sĩ Trung tâm Asia

Nguồn: Youtube / Jimmy Reed

.

VIỆT NAM NIỀM NHỚ

Tác giả: Trầm Tử Thiêng

Trình bày: Hợp ca Asia

Nguồn: Youtube / Asia Entertainment

XEM THÊM:

CÁT LINH / Người Việt

Trầm Tử Thiêng, một đời ‘Tưởng Niệm’

.

Trầm Tử Thiêng năm 1986. (Hình: Tài liệu)

LITTLE SAIGON, California – Có một người nhạc sĩ mà gia tài âm nhạc ông để lại rất đa dạng và phong phú. Những sáng tác của ông là một mảng ghép giữa cuộc đời, tình yêu, và thân phận.

Chúng ta sẽ thấy một “Kinh Khổ” hoàn toàn không có tương quan với “Mười Năm Yêu Em.” Hay một “Mộng Sầu” sẽ hoàn toàn khác hẳn với “Một Đời Áo Mẹ Áo Em.” Đó là cố nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng, tác giả của những ca khúc bất hủ về tình yêu và chiến tranh. Cuối đời mình, ông đã cùng với nhạc sĩ Trúc Hồ viết lên những bản hợp ca oai hùng nói về tình yêu quê hương, nhân loại.

“Em đi chiều nay, đường nắng duỗi thân dài.
Chân chưa vội lay, lại đau từng bước mọn.
Em ca bài ca, chiều nay buồn hơn khóc.
Nghe từng ngày mai thẫn thờ, một mình đây…”  (Mây Hạ)

“Hôm nay, anh trình bày cùng với Khánh Ly bài ‘Mây Hạ.’ Xin anh cho biết bài hát này anh viết từ năm nào?”

“Bài hát này anh viết năm 1967, lúc đó anh vào quân đội được một năm rồi.”

Cố nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng từng nói rằng: “Khi một ca khúc, khi một tình khúc được ra đời thì nó mang nhiều ý nghĩa, và trong đó cũng có phảng phất một tình yêu của mình.

Tiếng nói, tiếng hát trầm, ấm, chân tình như chính bút hiệu của ông, Trầm Tử Thiêng. Một bút hiệu mà khi gọi lên, gợi cho người nghe những suy tưởng về một cuộc đời cô độc và có chút gì… ai oán.

Thế nhưng, không.

Người bạn vong niên từ thưở còn ở Sài Gòn cho đến suốt những năm sống ở quê người của Trầm Tử Thiêng, là nhà thơ Du Tử Lê nói rằng, bạn của ông là một người có “cuộc sống khép kín” chứ không cô độc, không lẻ loi.

“Ông ấy ít tâm sự với bằng hữu về đời sống tình cảm, chỉ một vài người biết thôi. Ông ấy là người đối xử với bằng hữu rất tử tế, như bát nước đầy. Đó là một người đối với bằng hữu hay lắm, nhưng lại là một người rất kín đáo về đời sống riêng,” nhà thơ Du Tử Lê nói.

Cố nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng để lại cho đời khoảng 200 ca khúc về tình yêu, thân phận, quê hương và chiến tranh. Hành trình sáng tác cũng như tác phẩm của ông gắn liền với thời cuộc của đất nước và của chính cuộc đời ông. Từng giai đoạn, từng biến cố trên quê hương đều ảnh hưởng rất lớn đến ca khúc của nhạc sĩ họ Trầm.

Cuộc đời sáng tác của ông có thể nhìn ở ba giai đoạn quan trọng, trước ngày 30 Tháng Tư, 1975, sau năm 1975 và thời gian ông lưu lạc ở quê người. Cả ba giai đoạn đều tồn tại một Trầm Tử Thiêng đau nỗi đau quê hương và một Trầm Tử Thiêng tôn thờ tình yêu thủy chung.

Trong một lần trả lời cố nhà báo Trường Kỳ, cố nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng có nói rằng “mỗi giai đoạn trong tác phẩm của ông đều có sự hiện diện của tình yêu, hoặc thân phận của con người qua mọi biến chuyển của cuộc sống. Dĩ nhiên, nó xen lẫn nỗi đau thương và niềm hạnh phúc” (trích tuyển tập Nghệ Sĩ 3 xuất bản năm 1998).

Trầm Tử Thiêng, người đau nỗi đau quê hương

Khi nói về những sáng tác của nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng lúc còn trong nước, tính đến Tháng Tư, 1975, nhà thơ Du Tử Lê nhắc đến ca khúc “Hương Ca Vô Tận.”

Cố nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng và ca sĩ Khánh Ly. (Hình: Tài liệu)

“Trong thời gian này, ông có hai loại nhạc. Loại nhạc thứ nhất là nhạc tình cảm. Một bài nổi tiếng của ông ấy mà tôi tin nhiều người biết đó là ‘Hương Ca Vô Tận.’”

Cuối thập niên 1950, rất khó, hay nói đúng hơn là không có một nhạc sĩ nào dùng tên riêng của một người con gái để gửi vào nhạc phẩm của mình. “Hương Ca Vô Tận” đã đánh dấu một cái nhìn mới, rất phóng khoáng của chàng thanh niên trẻ Trầm Tử Thiêng với việc ông đặt tên cho sáng tác của mình.

Nhà thơ Du Tử Lê nhớ lại: “Thời đó, tính đến cuối năm 1975, thì các nhạc sĩ không muốn đem tên người vào trong nhan đề, cũng như ca khúc, vì họ cho như vậy là cá nhân quá, tư riêng quá. Khi mà bà Thái Thanh chọn hát thì mình cũng hiểu là nó có một giá trị nghệ thuật nào đó, và bà đã rất thành công với bài ‘Hương Ca Vô Tận.’”

Năm 1968, Trầm Tử Thiêng kể lại câu chuyện cây cầu Trường Tiền bị giật sập trên sông Hương như thể ông đang chia sẽ nỗi đau với người dân xứ Huế, một nơi rất gần với Quảng Nam, miền đất quê ông. Đây cũng là ca khúc đầu tiên của Trầm Tử Thiêng đánh dấu việc ông chính thức dùng âm nhạc để phản ảnh biến cố lịch sử.

“Nói về đặc thù của nhạc Trầm Tử Thiêng tôi nghĩ chúng ta nên đề cập đến bài ‘Kinh Khổ,’ là bài ông ấy rất tự hào, chỉ xây dựng trên ba nốt nhạc mà thôi. Tôi cho rằng trong dòng tân nhạc Viêt Nam chưa có người nhạc sĩ nào sáng tác một ca khúc mà chỉ với ba nốt nhạc mà thôi.”

Từng đoàn người lũ lượt kéo nhau đi, rồi lũ lượt kéo nhau trở về trong tiếng cầu kinh. Đi đâu? Ai đi? Ai trở về? Trầm Tử Thiêng không hề nhắc đến. Chỉ thấy rằng trùm phủ trong ba nốt nhạc ấy là thân phận của dân tộc Việt Nam, qua hình ảnh của người mẹ đêm đêm vọng cầu lời kinh khổ.

Ba nốt nhạc vang lên đều đặn như tiếng gõ mõ cầu kinh, hiền lành nơi cửa từ bi nhưng tiếng vọng thì ai oán xé nát màn đêm.

Trầm Tử Thiêng yêu quê hương như chính thân phận mình. Ông ngồi đấy, nghiêng tai, soi lại đời mình, cũng chính là lúc ông nhìn lại hoàn cảnh thân phận của người Việt Nam, tuổi trẻ Việt Nam, ngậm nhắm những kỷ niệm dù là không đầm ấm.

Cố nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng. (Hình: Tài liệu)

Trầm Tử Thiêng, người tình thủy chung

Kỷ niệm là những gì đã trôi qua tầm tay, thuộc về một sân ga có tên là quá khứ. Mỗi một ngày là sân ga ấy lại xa hơn so với con đường phía trước. Thế nhưng, như định luật không thành văn, mỗi khi tình cờ nhìn lại một kỷ vật, hay đôi khi chỉ cần nghe một tiếng cười, đi qua một mùi hương thoảng quen nào đó, thì tất cả ký ức như ngọn lửa cuồn cuộn tràn về. Có ai đã từng một lần nhìn vào tấm ảnh úa vàng có in dấu những mảng vụn vỡ của Sài Gòn ngày cũ, rồi thẫn thờ nhớ về tháng ngày đã qua, thấy mình như đứa trẻ mồ côi lạc loài? Trầm Tử Thiêng đã từng như thế.

“Khi ông ấy nhớ lại một cuộc tình, hơi bi thảm, và tôi cho rằng vì cuộc tình ấy mà gần như cả cuộc đời ông ấy không có gia đình. Cái bài tiêu biểu cho cuộc tình bi thảm và thủy chung của nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng, đó là ‘Đêm Nhớ Về Sài Gòn,’” nhà thơ Du Tử Lê chia sẻ về cuộc đời người bạn của mình.

Với đất nước, ông chọn cho mình là một người viết sử bằng âm nhạc. Với tình yêu, ông chọn làm người tình thuỷ chung, dù là mười năm, hay mười lăm năm, hay nhiều hơn nữa.

“Linh hồn của hai bản nhạc ấy là một người thôi. Ông ấy viết ‘Mười Năm Yêu Em’ là vì khi ông ấy qua đây là mười năm, cũng là thời điểm ông ấy viết ‘Đêm Nhớ Về Sài Gòn.’ Như tôi hiểu, như tôi biết, sở dĩ ông ấy trân trọng như vậy là bởi vì người phụ nữ đó cho đến ngày ông ấy mất thì vẫn không có lập gia đình. Vì vậy ông ấy rất trân trọng mối tình ấy.”

Cho đến những ngày cuối đời, có thể gọi là giai đoạn thứ ba trong cuộc đời sáng tác của Trầm Tử Thiêng, là giai đoạn ông cùng với nhạc sĩ Trúc Hồ ghi dấu ấn với những bản hợp ca hùng tráng như “Bước Chân Việt Nam,” “Bên Em Đang Có Ta”…

Trái tim của Trầm Tử Thiêng suốt một đời đập cùng nhịp đập của đất nước. Hơi thở của ông đầy, vơi theo dòng thủy triều của vận mệnh nước Việt. Bao nhiêu năm sống lưu lạc xứ người, cho đến cuối đời mình, ông vẫn đau đáu nghĩ về “Một Đời Áo Mẹ Áo Em.” (Cát Linh)

Nguồn: Người Việt

Bài Khác